Home
Een dankwoord
Sitemap
Laatste updates
Gastenboek
Curse of diaspora
Wie ik ben
Mijn ouders
Gerelateerden
Tinus Dezentjé
Tinus D. Graven 1
Tinus D. Graven 2
Tinus D. Graven 3
Familie-Voorouders
Oom Henri Tjimahi
Oom Cornelis DRESDEN
Oom Julius WALES
Tante Julia Cornelia
Opa Oma ten Cate
Opa Oma Oud EykDuyn
Opa Julius 3de huwlk
Jan Coenrades Boers
Armeense voorouders
Joseph Johannes
Paul Minas Johannes
Amir Johannes I
What's in a name
AJ II Petrus Blumb.
AJIII Nahapit Marthe
De gebrs. ANDREAS
Barsekh Andreas
Paulus Andreas
Paulus A's kinderen
Carepit Andreas
George Apcar TA I
Sarkies Apcar TA II
Creet en Hotels
KNIL Pensioen
Lt.Gen.W.E.Kroesen
Resident C.A.Kroesen
As.Res. J.A. Kroesen
Een stuk genealogie
Wun Pir Jenna
Spadilje de slaaf
Wilis en Oranje 1911
Familie foto's
Verloren familie
Khachatur 10 7 2015
Khachatur 17 7 2015
Khachatur 25 7 2015
Khachatur 31 7 2015
Khachatur 08 9 2015
Khachatur 11 9 2015
Khachatur 18 9 2015
Khachatur 25 9 2015
Khachatur 16 10 2015
Khachatur 23 10 2015
Khachatur 30 10 2015
AMIROGHLI in Farsi
Khachatur 07 04 2017
Surabaya's historie
Cannalaan buaya's
Inleiding KH Peneleh
OVERIGE Kerkhoven.
VOC Leembruggen
Indië en oorlog
Archipel oorlogen
Zieleroerselen
Diverse verhalen
Java na de Engelsen
Volkeren in Indië
Indo's in den Verre
Externe Indo links


De trauma helicopter vliegt weer eens rond........
x zegt Psycho dat hij het slachtoffer is..........

 

Mr. Khachatur Dadayan is a well known author/journalist/historian who has written a serie of articles about Armenians in Indonesia, focussed at my great-grandfather Agha Hovsep Hovhanes Amirkhanyan. The articles are copyright of www.irates.am and I have full permission to replace the articles on my website. Unauthorized copy is strictly forbidden unless written permission is granted from www.irates.am , Mr. Khachatur Dadayan or the undersigned.

Խաչատուր Դադայանը է հայտնի հեղինակ / լրագրող / պատմաբանը, ով գրել է մի սերիա հոդվածներ հայերի Ինդոնեզիայում, նվիրված է իմ մեծ պապի Աղա Հովսեփ Հովհաննես Amirkhanyan. Հոդվածները են հեղինակային www.irates.am , եւ ես պետք է լիարժեք թույլտվություն տեղադրել հոդվածների իմ կայքը. Չարտոնված պատճենը խստիվ արգելվում է, եթե գրավոր թույլտվության շնորհվում է www.irates.am , Խաչատուր Դադայանը, թե ներքոստորագրյալ.

Part 1 / Մաս 1

 

Հայերի և նրանց էության մասին

Հայերի և նրանց էության մասին

10.07.2015 | 10:43

Ներքոբերյալ փաստաթուղթն ինձ հանգիստ չի տալիս արդեն երկար տարիներ: Առաջին անգամ դրան անդրադարձել եմ 2003-ին իմ «10 կապիտալիստ» գրքում: Որքա՜ն քիչ բան գիտեի այն ժամանակ… Դրանից հետո ամեն անգամ, երբ որևէ նոր բան էի հայտնաբերում, կրկին գրում էի: Հիմա, երբ հնարավորինս գիտեմ և նույնիսկ այն աղբյուրների մասին, որոնք հասու չեն, որոշեցի եղածն ամփոփել:
Ո՞րն է անհրաժեշտությունը: Բոլոր հեղինակները, ովքեր երբևէ գրել են այդ մարդու մասին, թույլ են տվել անճշտություններ, սխալներ և իրարամերժություններ: Հարկ էր ամբողջը համադրել, ճշգրտել և հանգել իսկության որոշակի հանգրվանի: Ահա թե ինչու խորամուխ եղա վավերագրի ամեն մի պարբերության, նախադասության մեջ և այդ խորխորատներով մտադիր եմ ուղեկցել և քեզ, ընթերցող:

 

«Ձեր հոգու պատվական հատկությունները, Ձեր աննման սերն առ Հայրենիք, բազմամյա մեծագործությունների մեջ Ձեր հասուն իմաստնությունը և այն մեծամեծ ծառայությունները, որ վաղուց ի վեր մատուցել եք ազգին, այս հեռավոր երկրում փառավորում էին մեր սրտերը: Լի ջերմեռանդ հարգանոք առ Ձերդ սրբազնություն, ես վաղուց էի փափագում գրավոր արտահայտել Ձեզ իմ սրտի զգացմունքները, բայց, դժբախտաբար, մինչ օրս առիթ չէի գտնում: Այժմ Ձերդ բարձր սրբազնության գրությունն առ Հնդկաստանի հայությանը,- մի գրություն, որ հընդհանուր ուրախություն համայն ազգիս մանրամասնորեն նկարագրում է մեր սիրելի հայրենակիցների ներկայիս բախտավոր դրությունը,- կատարեց փափագս: Այդ քաղցր լուրերը մեծապես ուրախացրին մեզ. հիմա մենք մեր նախնիներից ավելի երջանիկ ենք, քանզի արժանացանք տեսնելու մեր սիրելի հայրենակիցների ազատությունը: Եվ ուրեմն, մեր սրբազան պարտավորությունն ենք համարում մեր մշտական երախտապարտության խորին զգացումը հղել առ Ռուսիո կայսեր՝ մեր հին հայրենյաց մեծահոգի ազատարարին: Հայոց ազգը երբեք չի դադարի իր ջերմ բարեմաղթանքները վերառաքել առ Աստված՝ հաղագս առողջության ու երկարակեցության բարեգործ կայսեր Նիկոլայ Մեծին, որ Արարատյան աշխարհում ազգիս խաղաղություն և ազատություն պարգևող առաջին թագավորը եղավ:
Սրբազան տեր, Ղզլարից մի գիտնական ու հարգարժան հայազգի՝ Գևորգ Մելքիսեդեկի Խուբյանց անվամբ, ինձ մի նամակ է գրել, կցելով իմ ծագումնաբանության ճյուղագրական պատմությունը, որ ինքն է կազմել: Բայց քանի որ դրա համար նա բավականաչափ տեղեկություններ չէր ունեցել, ես նրան լրացուցիչ տվյալներ ուղարկեցի՝ հարակցելով մանրամասն ու ճշգրիտ տեղեկություններ, թե նախնիներս Պարսկաստանում ու Հայաստանում ինչպիսի դիրք են գրավել և ինչ պաշտոններ վարել: Ընդսմին, պատիվ ունեմ հիշյալ տեղեկությունները ուղարկել ի տես Ձերդ բարձր սրբազնության և Ձեր միջոցով խնդրում եմ պարոն Խուբյանցից, որ նա, վավերացնելով ու տերությանը հաստատել տալով գերդաստանս, ստույգ տեղեկություններ ժողովի թե՛ հնամենի առաջնակարգ տոհմից իմ սերվելու, թե՛ նախնիներիս քաջագործությունների մասին և այդ բոլորն ինձ անհապաղ հաղորդի, քանզի եկող 1830 թվականի նոյեմբեր ամսին մտադիր եմ ապրանքներով բեռնավորված սեփական նավերովս Հոլանդիա ուղևորվել կարևոր գործերով, որ ունեմ Հոլանդիայի թագավորի հետ: Իսկ երբ գործերս վերջացնեմ և նավերս հետ ուղարկեմ Հնդկաստան, Հոլանդիայի թագավորից մի երաշխավորական նամակ վերցրած կգնամ Ռուսաստան և բախտավորություն կունենամ ներկայանալու Նորին Կայսերական Մեծությանը, ապա այդտեղից կգնամ Հայաստան, իսկ Հայաստանից՝ ուղղակի Հնդկաստան: Ահա այդպես, եթե հանգամանքները նպաստեն դիտավորություններիս, ես հնարավորություն կունենամ գոնե մասամբ մխիթարել հայրենակիցներիս, մանավանդ նրանց, ովքեր նեղության մեջ են:
Ահա այս պատճառով Ձերդ սրբազնությունից խնդրում եմ նեղություն կրել, որպեսզի վերոհիշյալ տեղեկությունները շուտափույթ կերպով հավաստվեն և ուղարկվեն Բասրա՝ իմ եղբայր Ամիրխան Հովհաննեսի Ամիրխանյանին, իսկ նա դրանք անմիջապես կհասցնի ինձ, և որովհետև կցանկանայի այդ տեղեկությունները հետս տանել Եվրոպա, կխնդրեի դրանք գրել տայիք հայոց և ռուսաց լեզուներով:
Նաև աղաչում եմ Ձեզ ինձ համառոտ տեղեկացնել՝ ինչպիսի՞ կյանք են վարում Կայսրության, Վրաստանի ու Հայաստանի հայերը, որքա՞ն են թվաքանակով և ի՞նչ դրության մեջ են: Կցանկանայի նաև իմանալ, թե Ռուսաստանն ի՞նչ մտադրություն ունի մեր ազգի վերաբերյալ, արդյո՞ք ինքը տիրապետելով պիտի կառավարի Հայաստանը, թե՞ այն պիտի դարձնի իր տերության մի առանձին անկախ մասը:
Միով բանիվ, հաղորդեցեք ինձ, թե Ռուսաց տերությունն ինչպիսի՞ դիտավորություն ունի մեր ազգի դրության մասին. այդ տեղեկություններով Դուք ինձ վերին աստիճանի կպարտավորեցնեիք: Ի վերջո, պարզապես խոստովանեմ Ձեզ, որ մտադիր եմ, եթե միայն հնարավոր լինի, դրամով գնել իմ նախնյաց երկրները, այն է՝ Ղարաբաղի աշխարհը Փայտակարանով հանդերձ և կամ մի որոշակի հարկ տալ դրանց տիրելու համար, քանզի հարազատ երկրների կորուստն ինձ համար վերին աստիճանի ցավալի է:
Հավաստիացնում եմ Ձեզ, ողորմած տե՛ր, որ Աստծո ողորմածությամբ ես այստեղ ոչ մի բանի կարիք չունեմ: Վայելելով բարի համբավ և համընդհանուր հարգանք, ես բախտից պարգևատրվել եմ անչափ նշանակալի հարստությամբ: Հողատարածքներ, նավեր, շինություններ՝ ամեն ինչ լիուլի ունեմ, բայց բախտի այդ բոլոր ճոխ պարգևները տակավին ինձ չեն մխիթարում, երբ մտաբերում եմ, թե ի՜նչ վիճակի մեջ է իմ սիրելի Հայրենիքը և ինչպիսի՜ թշվառություն են կրում իմ հայրենակիցներից ոմանք: Այդ պատճառով շատ եմ փափագում ունեցածիս մի մասը տրամադրել հօգուտ և ի թեթևացում իմ հայրենակիցների դրության: Եթե մտադրություններս իրագործվեն, ապա ընտանյոք և ունեցածս գումարներով կտեղափոխվեմ Հայաստան, իսկ մնացյալ կարողությունիցս հօգուտ հայրենակիցներիս կհատկացնեմ այնքան, որ նրանք կարողանան տարեկան չորս կամ հինգ լաք ռուփի (ինչը փոխարժեքով կկազմի 500 հազար ռուբլի) եկամուտ ստանալ թե՛ կենդանությանս օրոք և թե՛ ետ իմ մահվան, քանզի միայն կալվածքս ահագին քանակությամբ շաքար ու սուրճ է տալիս, ուր մնաց մյուս տարածքներս, որոնք ամեն տարի մեծ եկամուտ են բերում: Աստծո շնորհիվ, ես այստեղ մի տիրակալ իշխանի հավասար կյանք եմ վայելում: Լոկ հայրենյաց սերն է, որ վշտացնում է ինձ: Հուսամ, թե Ամենաբարձրյալն Աստված կկատարի բարի դիտավորություններս:
Այնուամենայնիվ, ես ամեն ինչ հանձնում եմ Ձեր բարեհաճությանը, պատրաստ եմ հետևել Ձեր խորհուրդներին և կատարել այն ամենը, ինչ ինձ կհանձնարարեք»:
Սա նամակ է, որ Նիդերլանդական Հնդկաստանի՝ ներկայիս Ինդոնեզիայի Ճավա կղզու Սմարանգ նավահանգստում բնակվող ՀՈՎՍԵՓ ՀՈՎՀԱՆՆԵՍԻ ԱՄԻՐԽԱՆՅԱՆԸ գրել է 1829 թ. հոկտեմբերի 20-ին և հղել Ներսես արքեպիսկոպոս Աշտարակեցուն:


Նախ, ասեմ, որ նամակի հայերեն բնագիրը չի պահպանվել, կա ռուսերեն տեքստը, որ ռուս պատմաբան Սերգեյ Գլինկան զետեղել է իր կազմած և 1833 թ. հրատարակած «Собрание актов, относящиеся к обозрению истории армянского народа, часть I, Москва» ժողովածուի 298-302 էջերում: Այդ տեքստի մի տարբերակ էլ ունեցել է թիֆլիսցի պատմաբան, բանասեր ու հնագետ Ալեքսանդր Երիցյանը, որը հայերեն թարգմանել և տպագրել է 1895 թ. հրատարակած «Ամենայն հայոց կաթողիկոսութիւնը եւ Կովկասի հայք, մասն Բ» աշխատության 507-511 էջերում: Ներողություն, բայց եթե հայերենը չի պահպանվել, և Ա. Երիցյանն իրավունք ուներ ռուսերենից թարգմանելու, ինչո՞ւ նման իրավունք ե՛ս չէի կարող ունենալ արդի հայերենով. իհարկե, ունեի, և վերոբերյալ տեքստը իմ թարգմանությունն է:
Հովսեփ Ամիրխանյանը ծնվել է 1781-ին Պարսկաստանի Փերիա գավառի Բուրվարի գյուղում, և այդ տարեթիվը կասկած չի հարուցում, թեև անվանի պատմաբան Արշակ Ալպօյաճյանը իր «Պատմութիւն հայ գաղթականութեան: Հայերի ցրուումը աշխարհի զանազան մասերը: Գ նոր դարու սկիզբէն մինչեւ Ի դարու սկիզբը» գրքում սխալմամբ նշում է. «Մեռել է 63 տարեկանում (1771-1834)»: Ինչ վերաբերում է մահվան թվականին, ապա Գևորգ Զաքարյանը 1852 թ. Կալկաթայում գրաբարով հրատարակած «Ջավա կամ ընդհանուր ծանօթութիւն բազմակղզի ծովու Արեւելեան Հնդկաց, ուր շարժի Հոլանդացւոց տէրութիւն» գրքում գրում է. «…ի 1834 ի հասակի 53 ամաց»։ Սակայն մի ստույգ աղբյուրում՝ Սմարանգում հոլանդերեն լույս տեսած Javische courant («Ճավայի բանբեր») թերթի 1835 թ. մարտի 25-ի համարում նշված է, որ Հ. Ամիրխանյանը (Joseph Johannes Amir) վախճանվել է մարտի 22-ին, 56 տարեկան հասակում (իմա՝ 56-ի մեջ է եղել)։
Հիմա, երբ պարզեցինք մեր հերոսի ծննդյան ու մահվան թվականների հետ կապված հարցը, ընթերցողի մեջ բնական հարցեր կծագեն՝ ո՞վ էր ղարաբաղցի Հովսեփ Ամիրխանյանը և ի՞նչ գործ ուներ տարաշխարհիկ Նիդերլանդական Հնդկաստանի Սմարանգ նավահանգստում: Բայց ամեն ինչ հերթով։ Նախ, հարկ է անդրադառնալ նրա նախնիներին, չէ որ հպարտանում էր Պարսկաստանում ու Հայաստանում նախնիների գրաված դիրքով ու պաշտոններով և ցանկանում էր դրամով գնել իր նախնյաց երկրները:

 

ՆԱԽՆԻՔԸ
Նադիր շահին (1688 կամ 1698-1747) անվանում են «Ասիայի վերջին հզոր զորավար»: Լինելով բացառիկ ռազմական տաղանդի տեր և դեռևս կոչվելով Թահմասպ Ղուլի խան, նա հաղթական պատերազմներ մղեց թուրքերի ու ռուսների դեմ: Եվ եթե հայերը որոշ չափով աջակցում էին Պյոտր Մեծին (բավական է հիշել Պետրոս դի Սարգիս Գիլանենցին ու նրա հեծյալ ջոկատը), ապա թուրքերի պարագայում նրանք բացարձակորեն սատարում էին պարսիկներին: Թահմասպ Ղուլի խանը մի շարք փայլուն հաղթանակներ տարավ ամբողջ Իրանի տարածքում, Իրաքում, Աֆղանստանում, Պակիստանում, Միջին Ասիայում, Հնդկաստանում, Պարսից ծոցի ավազանում և Անդրկովկասում: 1723-1727 թթ. թուրք-պարսկական պատերազմը ծանր հարված հասցրեց Արցախում և Սյունիքում ծավալված ազատագրական պայքարին։
1734-1735 թթ. Թահմասպ Ղուլի խանի զորքերը ներխուժեցին Այսրկովկաս։ Թուրքերի դեմ պայքարում իրեն օժանդակող հայերի նկատմամբ բարյացակամությունն ընդգծելու համար խանն այցելեց Սբ. Էջմիածին և ներկա եղավ պատարագի։ Վանքի վերանորոգման համար հատկացրեց 1000 թուման, տաճարը զարդարեց 15-կիլոգրամանոց ոսկե ջահով, կարգադրեց Քերմանշահից ուղարկել ընտիր գորգեր և այլն։ 1735 թ. հրովարտակներով վերահաստատեց հայ հոգևորականության՝ նախկինում սահմանված արտոնությունները, ընդարձակեց նրանց կալվածքները։
1735 թ. հունիսի 14-ին Եղվարդ գյուղի մոտ վճռական ճակատամարտում նրա զորքերը ջախջախեցին թուրքերին։ Պարսկական բանակի կազմում թուրքերի դեմ մարտնչում էին նաև հայ զինվորներն ու աշխարհազորայինները։ Խանի բանակում էին Արևելյան Հայաստանի նշանավոր գործիչներ՝ Դիզակի մելիք Եգանը, Գեղարքունիքի մելիք Շահնազարը, Երևանի մելիք Հակոբջանը և ուրիշներ։ Եղվարդի ճակատամարտից հետո խանն ասպատակեց Կարսից մինչև Կարին ու Բայազետ ընկած տարածքները։ Թուրքական հրամանատարությունը համաձայնեց զորքերը դուրս բերել Երևանի, Թիֆլիսի և Գանձակի բերդերից և Անդրկովկասից։ 1736 թ. Էրզրումում Պարսկաստանի և Թուրքիայի միջև կնքվեց պայմանագիր, որով Թուրքիան ճանաչեց Պարսկաստանի տիրապետությունը Արևելյան Հայաստանում և Արևելյան Վրաստանում։
Այսպիսով Թահմասպ Ղուլի խանը վերականգնեց պարսկական սահմանները, պարսից թագիշխանությունը և 1736 թ. իրեն հռչակեց Պարսկաստանի նոր շահ՝ Նադիր շահ։
Դրանից հետո նա շարունակեց քաղցր աչքով նայել հայերին: Արցախն անջատեց Գանձակի խանությունից և դարձրեց առանձին վարչական միավոր։ Արցախի հայկական (Ջրաբերդի, Գյուլիստանի, Խաչենի, Վարանդայի, Դիզակի) մելիքությունները միավորեց Խամսայի մելիքության մեջ, որի սահմանները տարածվում էին Գանձակի հարավային շրջաններից մինչև Արաքս գետը։ Իրենց տիրապետություններն են պահպանել նաև Սյունիքի և Ղարադաղի հայկական մելիքությունները։ Արցախի մելիքները պահպանեցին իրենց բոլոր նախկին իրավունքները, յուրաքանչյուր մելիք ուներ իր զորքը:
Պարսից արքունիքում կային հայ պաշտոնյաներ, իսկ շահի հետ ջերմ հարաբերություններ ուներ Աբրահամ Գ Կրետացի կաթողիկոսը, որը գրել է «Պատմագրութիւն անցիցն իւրոց և Նատր Շահին պարսից» երկը, ուր նկարագրում է Թահմազ Ղուլի խանի պատերազմները Այսրկովկասում, և որը 1736 թ. մարտի 10-ին Մուղանի դաշտում մասնակցեց Թահմազ Ղուլիին շահ թագադրելու արարողությանը։
Ի՞նչ առնչություն ունի այս ամենը Հովսեփ Ամիրխանյանի հետ: ՈՒղղակի՛…
(շարունակելի)

 click here for part 2 / սեղմեք այստեղ տեսնելու մաս 2

 

Top

Copyrights imexbo.nl , imexbo.org , imexbo.eu | Why do you visit this website if you can't read.....