Home
Een dankwoord
Sitemap
Laatste updates
Gastenboek
Curse of diaspora
Wie ik ben
Mijn ouders
Gerelateerden
Tinus Dezentjé
Tinus D. Graven 1
Tinus D. Graven 2
Tinus D. Graven 3
Familie-Voorouders
Surabaya's historie
Cannalaan buaya's
Inleiding KH Peneleh
OVERIGE Kerkhoven.
VOC Leembruggen
Indië en oorlog
Archipel oorlogen
Zieleroerselen
Diverse verhalen
Sadeli en Mina
Kliwon en Lina
Tante Francine
Oom Alex
Kediri
Rembang
Purworejo
Kinderen op school
Een lagere school SD
De Prambanan tempels
Cilacap
Koken in de desa
Leven in de desa
Een desa straatje
Kinderen in de desa
Bakstenen in de desa
Hotel Tambalban
Straatsnoeperijen
Rampok Macan
Honger in 1946
2 Moorden in Indië
Fraudeur Sonneveld
Pasuruan naar Malang
Teakhout of (d)jati.
Verpauperde Indo's
Het hoertje
Zeerovers in Indië
Indo's in Indië
De broers Gentis
Jogja Keraton
Dokter Soetomo
Die goeie ouwe tijd
Jean Demmeni Foto's
Marie E. van Oordt
Aardverschuivingen
Bergenbuurt Malang
Emma van der Pal
Kasbi
Jean Samuel Borgeaud
Moord op v.Zuylen
Arme meneer Born
Drama Dermodjojo
19 maart 1868
VOC en landje pik
"Toontje" Poland
Barisan Madoera
Eindelijk weer thuis
Indisch of "Belanda"
Sukorejo Midden Java
Lawang Sewu / NIS
Het durp Salaman
De desa Cekel
Pak Tani Dawet Hitam
Frank Boon
Marie W. Corbet
Orang kecil
Ken Dedes
Contracten Suriname
Ned.Indisch Voetbal
Een simpel desaleven
Joh.Maria Magd.Oland
A.F.P. Graafland
Johannes Busselaar
Een jeugd in Biak
Albert van Daalen
FOTO ZOEKT FAMILIE
Harry uit Maluku
Dr. van Bijsterveld
Contr. G. Agerbeek
R.M. Noto Soeroto
Orkest Eurasia
Kerontjong Toegoe
't kampung Indootje
Oudheidk. Dienst
F.J. van Uildriks
J.N. van der Palm
Godee Molsbergen
Een KNIL sergeant
Jagen in Indië
VRIJHEIDSLUST B'dung
Jan Dinger te  Batoe
Andy Flores Noya
Werner Kraus Passau
Motorrennen te Java
Java na de Engelsen
Volkeren in Indië
Indo's in den Verre
Externe Indo links


Anderen kregen slaag, schoppen, klappen en wel
x , maar de toeschouwer roept "au, ik ben zielig".

 

TEAKHOUT OFTEWEL JATI HOUT.

 

We hebben allen wel eens van de term jati of teak gehoord of er mee te maken gehad hebben.

 

Uit het etymologisch woordenboek overgenomen:

 

(D)jatihout (Tectona grandis), teakhout)

M. Philippa e.a. (2003-2009) Etymologisch Woordenboek van het Nederlands

djatihout zn. ‘hout van de djatiboom (Tectona grandis), teakhout’
Vnnl. djati-hout ‘teakhout’ [1692; WNT eikenhout].
Samenstelling uit mal. jati < Javaans jati ‘teak’ en → hout.

P.J. Veth e.a. (1889/1910, 2003), Uit Oost en West: Verklaring van 1000 woorden uit Nederlands-Indië

kajatenhout, kiatenhout1 [soort hout]. Dit is vanouds de Nederlandse, thans wel minder gebruikelijke, maar toch nog niet geheel verouderde naam van het beroemde djatihout, het hout van Tectona grandis, een zware boom die op Java in uitgestrekte bossen, die als domein van het Gouvernement beheerd worden, voorkomt. De twee vormen waartussen het moeilijk is te kiezen, laten zich beide, zoals straks zal blijken, even goed verklaren. Daar evenwel het woord in de woordenboeken van de Nederlandse taal niet is opgenomen, wil ik in de eerste plaats zijn burgerrecht door enige voorbeelden bewijzen. Rumphius, Amboinsch Kruydboek, III, p. 34: ‘Naam. In ’t Latijn Jatus. Op ’t Duitsch Kiatenhout. Maleyts en Javaans Jati en Caju Jati.’ Ver Huell, Herinneringen van eene reis naar de Oost-Indiën, II, p. 89: ‘Wij kwamen door een groot bosch van Jati-boomen, bekend als timmerhout onder den naam van Cajaten.’ J.W.H. Cordes, De Djati-bosschen op Java, p. 2: ‘Rheede van Drakenstein beschreef hem met den naam van Theca en de als Indische plantenkenner zoo beroemde Rumphius als Jatus en in het Nederduitsch als Kiati-boom, het hout Cajujati of Kiatenhout.’ Lang voor ik deze plaatsen kende, vond ik in de catalogus van een verkoping van meubelen ‘een cajatenhouten’ kantoorbureau vermeld. Ik vroeg mijn timmerman wat dit betekende en vernam van hem dat onder die naam bij timmerlieden en kastenmakers het teakhout van Brits-Indië bekend is. Maar wij zullen zo aanstonds zien dat Teak de Brits-Indische en Engelse naam is van de boom die op Java Djati heet. Dat hout, dat een van de grootste schatten uitmaakt waarmee de Natuur ons Java heeft gezegend, is (hoe beschamend voor ons!), omdat men de moed mist om het naar Nederland uit te voeren, bij ons veel meer onder de Engelse dan onder de Javaanse naam bekend, en de oude Nederlandse naam is bijna geheel vergeten.

Rumphius, p. 35, zegt dat de echte Javaanse naam djati is, zoals ook thans algemeen wordt geschreven, maar onze voorvaderen vervingen doorgaans de Javaanse [letter] djô en Maleise djîm door de j, bijvoorbeeld ook in de naam Java zelf, die eigenlijk Djawa moet zijn (zie mijn Java, II, p. 6). Men las nog in de eerste helft van deze eeuw in Hollandse boeken doorgaans Jati.27 Verder zegt Rumphius dat Djati eigenlijk ‘deugdzaam, durabel’ betekent en ook voor mensen gebruikt wordt — ‘een bewijs dat djati-hout voor ’t beste en durabelste onder alle timmerhouten in aanzien is.’ En inderdaad, ofschoon djati ook op zichzelf het hout kan aanwijzen, plaatst men in het Javaans en Maleis daar dikwijls kajoe, dat is ‘hout’, voor, zodat djati een adjectief schijnt te zijn en kajoe djati de volledige uitdrukking, die door het ‘rechte, echte hout’, het ‘hout bij uitnemendheid’, moet vertaald worden. Uit kajoe djati is ongetwijfeld door samentrekking kajate ontstaan, maar daar in de eerste lettergreep kajoe, dat is ‘hout’, reeds schuilt, is de gewone vorm kajatenhout (een volkomen parallel van porte-brisée-deur) inderdaad als een belachelijk pleonasme af te keuren. Ofschoon dit nu alleen hen hinderen kan, die met de oorsprong van het woord bekend zijn, ware het wellicht beter hout en tevens de verbindende n weg te laten en eenvoudig kajate te schrijven.

In het Soendaas, of de taal van West-Java, beantwoordt aan kajoe kaï, of bij samentrekking in samenstellingen ki. Men zegt dus kidjati, of naar de oude wijze van transcriptie kijate, waarin ook de j, die als overgang tussen de klinkers i en a vanzelf ontstaat, ongeschreven kan blijven. Hieruit is de vorm kiatenhout ontstaan, die ongeveer evenveel recht van bestaan heeft als kajatenhout. Men zou echter een zekere voorkeur voor de Javaanse vorm kunnen wettigen door de opmerking dat de djatiboom, die in het eigenlijke Java uitgestrekte terreinen bedekt, in de Soendalanden slechts weinig voorkomt.

In Brits-Indië komt de djatiboom vooral voor op de kust van Malabar en verder noordwaarts. Van de Javaanse soort, die ook zelf enigszins varieert, verschilt de Indische ten hoogste als variëteit. De inlandse naam is volgens Cordes Tayk of Doda-Thayka. Hiervan maakten de Portugezen Teca, dat reeds voorkomt bij De Couto (dec. 7, boek 6, hoofdstuk 6), Van Reede van Drakenstein (in de Hortus Malabaricus, boek IV, p. 57) Theka, 28 de Engelsen teak, teak-timber, en waar de Javaanse djatiboom bedoeld wordt, Java-teak, de Fransen Tek of Teck, bois de Tek, Tek des Indes, de Duitsers Teakholz, Tikholz, Thekholz. Zelfs Nederlandse schrijvers spreken van Teakhout, zonder enig bewijs te leveren dat hun de Javaanse naam djati of het oude Nederlandse kajatenhout bekend is. In Van Dale’s Nederlandse woordenboek, vermeerderde uitgave van Manhave, vind ik een artikel jatti-, djatti- of deakhout en een afzonderlijk artikel teakhout, zonder dat daarbij naar het andere wordt verwezen. Hoe de schrijver aan deakhout komt, kan ik niet nagaan: die vorm is mij nooit ergens anders voorgekomen.

Sedert Bontius is de djatiboom dikwijls de Indische eik genoemd. Dit is echter slechts te beschouwen als een hulde aan de voortreffelijkheid van zijn hout, dat voor Indië de plaats van het eikenhout in Europa vervulde. Botanisch bestaat er tussen de djatiboom en de eikenboom geen verwantschap. [V]

kajatenhout2 [soort hout]. Bij dit artikel hebben wij niets van belang op te merken. Alleen in het voorbijgaan zij gezegd dat de opgave van Cordes op p. 218 als ware de inlandse naam Tayk of Doda-Thayka, foutief is. De boom heet in Malabar, zowel in het Malayalam als in het Tamil, têkkoe; zie Gundert, Malayalam Dictionary; Winslow, Tamil dictionary. [K]

 

 

Hiernavolgend een serie foto's digitaal  gedateerd om de stilte, de donkerte, de kracht van een jatibos aan te tonen. Met dank aan mijn 3R vriend aldaar. Ik hoop niet dat hij vandaag of morgen bij me aanklopt voor een paar nieuwe foto's opslagchips. ;-)

 

Foto onder: Een wachthuisje? Een verlaten stalletje ergens langs een durpsweggetje? Nog meer stalletjes?

 

 

Foto onder: Op de zijkant geschilderd "Lokale durian".

 

Foto onder: En waar je ook bent, altijd - mits het seizoen er toe aanleiding geeft - altijd en altijd de Koningin der vruchten, vergezeld van de pete bonen en een paar flessen drank voor de dorst.

 

Teakhout, een veel gevraagd bosprodukt, oersterk, bestand tegen de vraatzucht van de rayap (witte mieren) maar helaas voor de gemiddelde bewoner/huizenbouwer in Indonesia te duur....

Men maakt er ook prauwen en kisten van. De oude bladeren gebruikt men als schuurmiddel aangezien deze vrij ruw aanvoelen en de jonge bladeren worden meer als polijstmiddel gebruikt en omdat deze ook een rode gloed afgeven tijdens het polijsten.

 

Een fragment uit het boek van Harryet Marsman "Nasi met...." eerste druk 1980

Dit boekje zal u, die uit het oude Indië naar hier bent gekomen, herinneren aan allerlei "kampongkostjes". Als u er tenminste niet vies van was om "van de straat te eten." Ik niet. En 't heeft me nooit gedeerd. Ik heb gesmuld van nasi petjel, tahoe lontong, nasi waroeng en noem maar op, wat ik door kokkie van de pasar liet meebrengen. Geboeng-koesd in pisangblad, wat de smaak alleen maar verhoogde. Of zoals het in Midden-Java gebruikte djatiblad. Dat gaf een nog fijner aroma. (Ik denk dat de goden in de hemel ook djatibomen laten groeien.) Die geuren van het blad moeten we er hier natuurlijk bij dènken. Maar ook zonder dat kunnen we heerlijk Indisch eten.

 

 

Jati bossen op Java en helaas niet enkel voor de teelt gebruikt, maar ook misbruikt door de Japanse Kenpeitai/Kempetai. Zie daarvoor de pagina geëxecuteerden te Bodjonegoro waarbij burgers geëxecuteerd werden.

Top

Copyrights imexbo.nl , imexbo.org , imexbo.eu | Why do you visit this website if you can't read.....